Dit project onderzoekt hoe technologische veranderingen – robotisering, ICT en kunstmatige intelligentie (AI) – van invloed zijn op pensioenplannen en de verwachte arbeidsduur in Europese landen, waaronder Nederland.

De houdbaarheid van pensioenstelsels hangt niet alleen af van demografische trends, maar ook van de manier waarop arbeidsmarkten zich aanpassen aan de voortdurende technologische transformatie. Terwijl overheden ernaar streven de arbeidsduur te verlengen om de houdbaarheid van pensioenen te waarborgen, kunnen nieuwe technologieën dit doel zowel bevorderen als belemmeren. Robotisering kan bijvoorbeeld de fysieke belasting verminderen en de inzetbaarheid verlengen, maar kan ook leiden tot een afname van autonomie, taakvariatie en zingeving (Nikolova et al., 2024), waardoor werknemers eerder met pensioen gaan. AI introduceert een nieuwe dynamiek: het kan menselijk werk in sommige (bijvoorbeeld hooggeschoolde) beroepen vervangen, terwijl het in andere beroepen een aanvulling vormt op en een verbetering is van de productiviteit. Inzicht in hoe deze krachten de pensioenverwachtingen beïnvloeden, is cruciaal voor het pensioenbeleid.

De centrale vraag in dit onderzoeksproject is: versnellen of vertragen technologische veranderingen pensioenplannen, en onder welke institutionele omstandigheden?