De derde pijler van het Nederlandse pensioenstelsel is relatief klein, ook onder zelfstandigen en werknemers met onvoldoende pensioenopbouw in de eerste en tweede pijler. Ondanks recente verruimingen van de fiscale ruimte in het kader van de Wet toekomst pensioenen (Wtp) blijft de feitelijke benutting van de derde pijler achter.

Naast institutionele en fiscale factoren spelen gedragsmatige belemmeringen een belangrijke rol, zoals uitstelgedrag, bufferangst (angst voor beperkte liquiditeit), vasthouden aan de huidige situatie (zelfs als die slecht is) en mentale boekhouding (pensioenopbouw voelt te ver weg, terwijl spaargeld veilig en flexibel voelt). De Autoriteit Financiële Markten heeft aanbieders van derde-pijlerproducten opgeroepen om te innoveren en de toegankelijkheid voor zelfstandigen en andere groepen met een pensioentekort te verbeteren.

Internationaal onderzoek door onder meer NEST in het VK duidt erop dat hybride spaar- en pensioenproducten en automatische mechanismen (zoals auto-save en auto-escalatie) veelbelovende instrumenten kunnen zijn om deze belemmeringen te verkleinen.

Het doel van dit onderzoek is inzicht verkrijgen in de voorkeuren, acceptatie en verwachte gedragsreacties van zelfstandigen (en eventueel andere groepen met beperkte pensioenopbouw) ten aanzien van innovatieve derde-pijlerproducten binnen de Nederlandse institutionele context. De focus ligt op:

  • hybride ontwerpen waarin liquiditeit en langetermijnpensioensparen worden gecombineerd
  • automatische keuzearchitecturen die pensioenopbouw faciliteren zonder actieve en complexe besluitvorming van de deelnemer te vereisen.