Een uniek kenmerk van Nederlandse pensioenfondsen, in vergelijking met andere organisaties met klanten of cliënten, is dat deelnemers ‘vastzitten’. Terwijl consumenten vrij zijn om bedrijven te kiezen of te verlaten die aansluiten bij hun waarden (bijvoorbeeld bedrijven die duurzame praktijken hanteren), kunnen de meeste pensioendeelnemers niet weg bij hun pensioenuitvoerder vanwege onenigheid over het duurzame beleggingsbeleid. De immobiliteit van deelnemers en de waarschijnlijke heterogeniteit in voorkeuren voor duurzame beleggingen maken dit tot een uniek en uitdagend communicatieprobleem: pensioenuitvoerders moeten beleggingsstrategieën communiceren op een manier die breed aanslaat. Doorgaans volgen pensioenuitvoerders de voorkeuren van de meerderheid terwijl ze hun fiduciaire verplichtingen nakomen, waardoor sommige deelnemers zich kunnen verzetten tegen de gekozen duurzaamheidsrichting. De uitdaging is dan ook om deze strategieën op een zodanige manier te communiceren dat ze begrip en vertrouwen kweken bij alle (of in ieder geval de meeste) deelnemers, terwijl tegelijkertijd rekening wordt gehouden met de bezwaren van degenen die het niet eens zijn met de gekozen aanpak.

Dit WorkPackage3 onderzoekt hoe pensioenuitvoerders hun duurzame beleggingsstrategieën effectief kunnen communiceren en hoe deze communicatie de perceptie en reacties van deelnemers beïnvloedt. Het onderzoekt met name manieren waarop communicatie vertrouwen kan bevorderen, draagvlak kan creëren en het gevoel van controle en empowerment van deelnemers kan versterken, terwijl ook aandacht wordt besteed aan zaken als greenwashing, mogelijke weerstand en de waargenomen kosten van duurzame beleggingen. Dit WP maakt gebruik van belangrijke inzichten uit WP1 (drijfveren en belemmeringen bij duurzaamheidsbeslissingen van individuen) en WP2 (het achterhalen van de duurzaamheidsvoorkeuren van pensioendeelnemers).

Het concept van ‘voice in besluitvorming suggereert dat deelnemers de kans geven om hun voorkeuren kenbaar te maken, de acceptatie van beleid vergroot. Zelfs als bepaalde voorkeuren (zoals investeren in duurzame initiatieven) uiteindelijk niet worden geïmplementeerd, kan het feit dat mensen hun mening kunnen uiten en dat er rekening wordt gehouden met hun standpunten, de acceptatie van het beleid bevorderen. Hoewel er vaak naar voorkeuren wordt gevraagd, ontbreekt er vaak een feedbackloop waarin wordt gecommuniceerd hoe voorkeuren beleidsbeslissingen beïnvloeden. Als gevolg daarvan is het voor pensioendeelnemers vaak onduidelijk of en hoe er rekening wordt gehouden met hun voorkeuren, vooral wanneer hun voorkeuren afwijken van het gemiddelde. Duidelijke communicatie over de resultaten van onderzoeken naar voorkeuren en hoe deze beleidsbeslissingen beïnvloeden, kan daarom essentieel zijn om de voordelen van het ‘voice’-concept volledig te realiseren. Bovendien kan communicatie over de voorkeuren van collega’s (d.w.z. anderen met dezelfde pensioenuitvoerder) het gevoel van empowerment van deelnemers vergroten en hen helpen de pensioenuitvoerder verantwoordelijk te houden.

Communicatie is ook onmisbaar om misvattingen aan te pakken en de waargenomen complexiteit van duurzame beleggingen te vereenvoudigen. Een veelgehoorde zorg met betrekking tot duurzame beleggingen is niet alleen het potentieel voor lagere bruto rendementen, maar ook de overtuiging dat de bijbehorende kosten aanzienlijk hoger zijn, wat het nettorendement nog verder zou kunnen verlagen. Zoals Gneezy et al. aantonen, hebben mensen over het algemeen een sterke afkeer van overheadkosten. Door deze bezorgdheid aan te pakken met duidelijke communicatie kunnen dergelijke misvattingen worden weggenomen. Anderson en Robinson constateren ook dat zelfs personen met positief milieugedrag en een sterke voorkeur voor groene producten mogelijk niet duurzaam beleggen vanwege de veronderstelde complexiteit van dergelijke beleggingen, wat suggereert dat betere informatievoorziening mensen in staat zou kunnen stellen hun duurzaamheidswaarden beter tot uitdrukking te brengen. Communicatie van pensioenuitvoerders moet daarom toegankelijk zijn, zodat deelnemers hun voorkeuren beter kunnen begrijpen en tot uitdrukking brengen en inzicht krijgen in het daaruit voortvloeiende beleggingsbeleid.

Communicatie is ook onmisbaar om (mis)vattingen aan te pakken en de waargenomen complexiteit van duurzame beleggingen te vereenvoudigen. Een veelgehoorde zorg met betrekking tot duurzame beleggingen is niet alleen dat ze een lager bruto rendement zouden opleveren, maar ook dat de bijbehorende kosten aanzienlijk hoger zijn, wat leidt tot een (nog) lager nettorendement. Zoals we weten, zijn overheadkosten iets waar mensen doorgaans erg afkerig van zijn. Door deze zorg aan te pakken via communicatie kunnen dergelijke misvattingen worden weggenomen. Door bijvoorbeeld te communiceren over nettorendementen zou de acceptatie van duurzame beleggingen mogelijk kunnen toenemen.

Vertaald met DeepL.com (gratis versie)

Gedurende dit project zal het onderzoeksteam voor dit WP3 manieren onderzoeken om om te gaan met heterogeniteit in voorkeuren op het gebied van communicatie, met name hoe instellingen een evenwicht kunnen vinden tussen de voorkeuren van de meerderheid en de afwijkende mening van de minderheid, en bepalen of een gevoel van participatie voldoende is om steun te kweken, zelfs zonder directe invloed op beleidsresultaten.

Belangrijkste onderzoeksvragen:

  1. Hoe moeten instellingen communiceren over hun beleid en praktijken op het gebied van duurzaam beleggen, en over de bredere impact van deze activiteiten, gezien de unieke situatie waarin deelnemers “vastzitten”?
  2. Hoe kunnen pensioenuitvoerders hun praktijken op het gebied van duurzaam beleggen en de redenen daarvoor uitleggen op een manier die aansluit bij de (heterogene) voorkeuren en overtuigingen van deelnemers?
  3. Hoe kunnen communicatiestrategieën worden ontworpen om veelvoorkomende mythes en misvattingen aan te pakken en belemmeringen voor deelnemers te overwinnen?