Zelfstandig ondernemerschap is een belangrijke vorm van arbeidsmarktparticipatie in Nederland. Hoewel het zelfstandigen autonomie en flexibiliteit biedt, kan het ook risico’s met zich meebrengen voor de latere levensfase. Zelfstandigen worden vaker geconfronteerd met wisselende inkomens, een beperktere sociale bescherming en een grotere eigen verantwoordelijkheid voor het regelen van hun pensioenvoorziening. Onder de Wet toekomst pensioenen (Wtp) blijft die individuele verantwoordelijkheid voor aanvullende pensioenopbouw een centraal uitgangspunt. In hoeverre iemand financieel voorbereid is op pensionering hangt daarom sterk samen met de continuïteit van de pensioenopbouw, de stabiliteit van de loopbaan en de beschikbaarheid van private financiële buffers.

Tegelijkertijd zijn loopbanen van zelfstandigen zeer divers. Sommige mensen zijn gedurende het grootste deel van hun carrière zelfstandig, terwijl anderen zelfstandig ondernemerschap combineren met werk in loondienst of juist afwisselend perioden van zelfstandigheid en loondienst kennen. Ondanks deze grote verscheidenheid worden zelfstandigen in onderzoek en beleid vaak als een relatief homogene groep behandeld. Daardoor is nog onvoldoende bekend over de manier waarop verschillende loopbaanpatronen van zelfstandigen van invloed zijn op de voorbereiding op pensionering, de verwachtingen rondom pensionering en de aanpassing aan het leven na pensionering.

Dit onderzoeksproject beoogt deze kennislacune op drie manieren te verkleinen. Ten eerste wordt onderzocht hoe verschillende loopbaantrajecten van zelfstandigen samenhangen met uitkomsten van aanpassing aan pensionering binnen de Nederlandse context. Ten tweede wordt nagegaan hoe deze loopbaantrajecten worden beïnvloed door en samenhangen met levensgebeurtenissen, zoals gezondheidsproblemen en zorgtaken, evenals met factoren op huishoudniveau. Ten derde wordt onderzocht hoe verwachtingen over pensionering en de voorbereiding daarop verschillen tussen oudere zelfstandigen met uiteenlopende loopbaantrajecten binnen verschillende pensioenstelsels in Nederland, Duitsland en Finland.

Het project combineert gekoppelde Nederlandse panel- en registerdata, kwalitatieve levensloopinterviews en een internationaal vergelijkende surveystudie met drie meetmomenten. De bevindingen zullen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van pensioenbeleid, voorlichting en begeleiding voor diverse groepen zelfstandigen.