Rob Bauer, winnaar Greening Finance Prize: “Je moet ook vragen stellen die men niet graag gesteld wil horen in de praktijk”
In oktober vorig jaar kreeg Netspar-onderzoeker Rob Bauer prachtig nieuws. De hoogleraar Finance aan Universiteit Maastricht hoorde dat de Greening Finance Prize van de Universiteit van Oxford aan hem was toegekend. Afgelopen week hield hij in de historische universiteitsstad een lezing naar aanleiding van deze prestigieuze prijs. In dit interview deelt hij zijn kijk op duurzame financiering en verantwoord beleggen, en gaat hij in op de rol van de wetenschap in het debat hierover.
Als we Bauer spreken, straalt het enthousiasme ervan af. Hij is nog maar net terug uit Oxford, waar hij aan het Keble College sprak over het jarenlange onderzoek dat hij met zijn collega’s uitvoerde naar duurzame financiering en verantwoord beleggen. Volgens Bauer lag onderzoek hiernaar eerder nog niet voor de hand. “Toen ik hier rond 2000 mee begon, kreeg ik te horen van vakgenoten: “Finance heeft toch helemaal niets met duurzaamheid te maken?” Dit is langzaam veranderd en inmiddels kun je hierover zelfs in toptijdschriften publiceren.”
Bauer was in zijn vakgebied één van de eerste onderzoekers die het onderwerp duurzame financiering en verantwoord beleggen oppakte. Met de Greening Finance Prize krijgt hij een onderscheiding voor zijn decennialange inspanning rond dit onderwerp. Het bijzondere aan het onderzoek, altijd in samenwerking met een groot aantal collega’s, is dat hierin de brug wordt geslagen tussen wetenschap en praktijk. Dit was ook één van de redenen voor de toekenning van de Greening Finance Prize, naar aanleiding van onder meer zijn onderzoek naar duurzaamheidsvoorkeuren van particuliere beleggers en pensioendeelnemers, en de effectiviteit van actief aandeelhouderschap.
“Duurzaamheid is niet één groot feest”
Waar Bauer enthousiast is over de toekenning van de prijs, is hij nuchter over het onderwerp. “Mijn boodschap is altijd geweest dat je er nuchter tegenaan moet blijven kijken”, benadrukt hij. “Ik proef in de pensioensector weleens dat duurzaamheid één groot feest is. Dat je hiermee én hoge rendementen kunt behalen, én lage risico’s én ook nog eens echte impact, zonder enige trade-off.” Bauer ziet het dan ook als zijn rol om kanttekeningen te plaatsen: “Ik denk dat dit je rol is als wetenschapper. Dat je ook vragen stelt die men niet graag gesteld wil horen in de praktijk.”
De kanttekeningen die Bauer plaatst, gaan over wat veel banken, verzekeraars en pensioenfondsen in hun investment beliefs zetten. Dit zijn fundamentele overtuigingen die de basis vormen voor het beleggingsbeleid en als leidraad dienen voor besluitvorming rond beleggingen. Bauer: “Als wetenschappers moeten we nadenken of wat hierin staat hout snijdt. We moeten vragen stellen als: hebben duurzame aandelenportefeuilles wel echt een hoger verwacht rendement? Hebben ze inderdaad een laag risico? En is de impact in de reële wereld ook goed meetbaar? Het onderzoek hiernaar staat nog in de kinderschoenen.”
Daarnaast is verder onderzoek nodig naar data over duurzaamheid: Bauer: “Stel dat een bedrijf in Genua een productiefaciliteit heeft naast een rivier die drie keer per jaar overstroomt. Beleggers in dat bedrijf weten heus wel dat het daar fout kan gaan. Ze nemen het mee in de waardering, en/of zetten het bedrijf ertoe aan om de faciliteit te verplaatsen als dat economisch tenminste rendabel is. Het waarderen van moeilijk te meten duurzaamheidsinformatie, denk aan mensenrechtenschendingen in de toeleveringsketen of aan hoe bedrijven omgaan met medewerkers, is echter niet zo eenvoudig. Dat is veel moeilijker voor portefeuillemanagers en analisten om te verwerken in hun analyses.”
Leestip
In het dossier Duurzaam beleggen en voorkeuren vind je een selectie van relevante publicaties over dit onderwerp.
“Betrek de deelnemer bij keuzes”
Wat kan de pensioensector wel doen? En wat is dan de rol van de Nederlandse pensioensector als het gaat om duurzame financiering en verantwoord beleggen? Volgens Bauer is dit een open vraag die niet in één afgebakend paper is te beantwoorden. Deze week is wel bekendgemaakt dat een consortium onder leiding van Netspar hier in de komende tijd verder onderzoek naar zal doen met financiering van het NWO. Bauer is één van de onderzoekers die aan dit multidisciplinaire consortium deelneemt, samen met onderzoekers van andere universiteiten en projectpartners uit de praktijk.
Maak je als pensioenfonds de keuze om aan de slag te gaan met duurzame financiering en verantwoord beleggen? Dan is het volgens Bauer wel belangrijk om de deelnemer hierbij te betrekken. “In Nederland dragen we met veel werknemers verplicht een groot deel van ons salaris af voor pensioen. Zoiets doe je alleen als je er ook op kunt vertrouwen dat je pensioenfonds het geld goed belegt. Zodra een fonds politieke keuzes gaat maken met dit geld, moet het ook kunnen aantonen dat het niet de andere doelstellingen op het gebied van rendement en risico, de kerntaak van een pensioenfonds, negatief beïnvloedt. Ik ben vooral geïnteresseerd in de vraag hoe je deelnemers bij deze beslissingen effectief kunt betrekken.”
Bauer heeft het dan ook over de trend om te kiezen voor geconcentreerde aandelenportefeuilles. Die is zichtbaar bij sommige pensioenfondsen. Zij kiezen in het licht van duurzame financiering en verantwoord beleggen voor een aandelenportefeuille met een beperkt aantal aandelen. “Andreas Brøgger, Joren Koëter en Mathijs van Dijk hebben hier recent onderzoek naar gedaan. Hieruit blijkt dat je een hoger risico hebt met zo’n portefeuille. Ook kun je hierdoor hele grote rendementsverschillen krijgen ten opzichte van een breed gespreide portefeuille. Dit moet je dan ook kunnen uitleggen aan deelnemers.”
(Het paper van Brøgger, Koëter en Van Dijk wordt momenteel beoordeeld door de Editorial Board van Netspar en staat voor later dit jaar gepland voor publicatie op de website van Netspar.)
Beide voeten in de praktijk
Juist naar het betrekken van deelnemers bij beleggingskeuzes heeft Bauer onderzoek gedaan. Tijdens zijn lezing in Oxford heeft hij onder andere hierover verteld. Bauer: “Ik ging onder meer in op hoe je aandelenportefeuilles samenstelt die passen bij wat je deelnemers willen en toch financieel prudent zijn. Ik besprak daarbij hoe je de voorkeuren van deelnemers kunt meten met vragenlijsten, of met het organiseren van een burgerberaad zoals we dat recent gedaan hebben in samenwerking met het Pensioenfonds Detailhandel.”
Juist dit soort onderzoek is wat Bauer drijft: met hoofd in de wetenschap en met beide voeten in de praktijk. “Ik wil aan de slag zijn met wat ook wel translational research heet, onderzoek dat te vertalen is naar de praktijk. Zoals de experimenten die we samen met het Pensioenfonds Detailhandel hebben uitgevoerd. Dat vind ik mooi: als je ziet dat je onderzoek in de praktijk goed aanslaat.”
“Het pensioenfonds is trots op het burgerberaad dat ze hebben georganiseerd en het enthousiasme bij de representatieve groep deelnemers die mocht meedenken”, concludeert Bauer. “Het fonds heeft daarna gereageerd op alle aanbevelingen met betrekking tot verantwoord beleggen van de deelnemers in het beraad. Op deze manier worden pensioendeelnemers goed geïnformeerd betrokken bij strategische beslissingen van het fonds. Dat is waar ik het voor doe.”
Luistertip
In de Podcast Pensioen & Wetenschap van Netspar gaat gespreksleider Saskia ter Ellen in gesprek met Rob Bauer en Louise Kranenburg van Pensioenfonds Detailhandel. Ze gaan in op de vraag of je pensioendeelnemers beter kunt betrekken met een burgerberaad.