“Immersieve technologieën kunnen pensioenbetrokkenheid vergroten door mensen een sterkere emotionele band met hun toekomstige zelf te laten ervaren. Daardoor wordt pensioenopbouw minder abstract en komt actie dichterbij.”

 

Wat is onderzocht in het paper?

Dit paper onderzoekt hoe immersieve technologieën, variërend van leeftijdsfilters op smartphones tot virtual reality (VR), kunnen bijdragen aan meer betrokkenheid bij pensioenplanning. Immersie verwijst naar de mate waarin een technologie de zintuigen aanspreekt, de fysieke omgeving vervangt en reageert op bewegingen van de gebruiker. Het is dus een glijdende schaal: een leeftijdsfilter, dat een ouder gezicht over het live camerabeeld legt en met het hoofd meebeweegt, is laag immersief; VR, dat de fysieke omgeving volledig vervangt, is hoog immersief. De auteurs vertrekken vanuit de constatering dat traditionele communicatiemiddelen, zoals pensioenportalen en rekentools, wel kennis vergroten maar vaak niet de gedragsverandering opleveren waarop pensioenuitvoerders hoopten. Op basis van literatuur uit psychologie, neurowetenschappen, consumentengedrag en pensioenonderzoek analyseren zij het concept ‘future self-continuity’: de mate waarin mensen zich verbonden voelen met hun toekomstige zelf. Vervolgens ontwikkelen zij een conceptueel raamwerk waarmee pensioenuitvoerders het niveau van technologische immersie kunnen afstemmen op het bestaande niveau van pensioenbetrokkenheid van deelnemers. Het raamwerk zelf is theoretisch en nog niet getoetst in de pensioenpraktijk. De conclusie dat immersieve technologieën pensioenbetrokkenheid kunnen vergroten, steunt op bestaande laboratorium- en veldexperimenten die het paper samenbrengt.

 

Wat zijn de belangrijkste bevindingen?

De auteurs laten zien dat lage pensioenbetrokkenheid niet alleen een informatieprobleem is, maar ook samenhangt met een psychologische afstand tot het toekomstige zelf. Mensen ervaren hun toekomstige zelf vaak als een vreemde, waardoor sparen voor later minder aantrekkelijk wordt. Onderzoek laat zien dat visuele en immersieve interventies deze afstand kunnen verkleinen. Zo leiden leeftijdsbeelden, avatars en VR-ervaringen tot een sterkere verbondenheid met het toekomstige zelf en, in diverse studies, tot meer spaargedrag. Het paper concludeert dat niet één technologie voor iedereen geschikt is. Lage immersie, zoals afbeeldingen en avatars, is vaak voldoende voor eerste betrokkenheid of voor mensen die al geïnteresseerd zijn. Hoog immersieve toepassingen zoals VR zijn vooral waardevol wanneer extra impact nodig is of wanneer deelnemers al actief met pensioenkeuzes bezig zijn.

 

Wat zijn de implicaties?

  • Pensioenuitvoerders doen er goed aan eerst het betrokkenheidsniveau van deelnemers vast te stellen en vervolgens een passende technologie te kiezen, in plaats van direct te investeren in complexe VR-oplossingen.
  • Laagdrempelige interventies, zoals leeftijdsbeelden, video’s of gesprekken met een toekomstige-avatar, kunnen effectief worden ingezet via bestaande digitale kanalen en bieden een schaalbare eerste stap.
  • VR kan vooral waardevol zijn tijdens pensioenseminars, adviesgesprekken of andere momenten waarop deelnemers al ontvankelijk zijn voor pensioeninformatie, mits begeleiding aanwezig is.
  • Bij ontwerp en implementatie moeten levensfase, digitale vaardigheden, financiële kennis, privacy en mogelijke psychologische effecten expliciet worden meegenomen.