Onderzoeker Carla Rowold: “Onbetaald zorgwerk is een belangrijke reden voor de genderpensioenkloof”

Pension Day trok dit jaar weer veel onderzoekers uit uiteenlopende disciplines. Een gesprek met Carla Rowold, die haar proefschrift presenteerde en hierover in discussie ging. Haar onderzoek richtte zich op de genderpensioenkloof in Nederland en Duitsland. Ze werkt momenteel als onderzoeker bij het Duitse Max Planck Instituut voor Demografisch Onderzoek.

Kun je kort iets vertellen over je achtergrond?

“Ik heb Sociale wetenschappen gestudeerd aan de Humboldtuniversiteit van Berlijn. Daar richtte ik me voornamelijk op sociologie. Ik werkte ook bij DIW Berlin, het Duitse Instituut voor Economisch Onderzoek. Daar ben ik me gaan bezighouden met ongelijkheden op het gebied van ouderdom en met name pensioenen. We ontdekten dat de pensioenkloof tussen genders uiteindelijk het grootst is.

Daarna promoveerde ik aan de Universiteit van Oxford, het Nuffield College. Ik wilde eerst maar één van de drie artikelen van mijn proefschrift schrijven over de genderpensioenkloof, omdat ik me daar al eerder op had gericht. Maar er is zo weinig onderzoek gedaan naar de genderpensioenkloof dat ik bij dit onderwerp ben gebleven naarmate ik steeds meer dingen vond om naar te kijken.”

Carla Rowold

Waarover gaat het paper dat je op Pension Day presenteert?

“Het gaat over de levensloopelementen die het meest relevant zijn voor het pensioeninkomen en hoe die samenhangen met de genderpensioenkloof. De meeste artikelen die ik heb gevonden over de genderpensioenkloof richten zich op het aantal jaren dat iemand werkt om het verschil tussen genders te verklaren. Dit is tamelijk voor de hand liggend, omdat veel pensioenstelsels hierop gebaseerd zijn.

In de andere artikelen vanuit mijn promotieonderzoek ontdekte ik echter dat onbetaald zorgwerk een belangrijke rol speelt. Daarom wilde ik eerst kwantificeren welke levensloopelementen de grootste rol spelen bij het verklaren van pensioenen en vervolgens deze relevante levensloopelementen gebruiken om de genderpensioenkloof te verklaren.

Op basis van eerder onderzoek verwachtte ik eigenlijk dat het aantal jaren dat men fulltime in dienst is de grootste rol zou spelen bij pensioenen. In de eerste stap van mijn onderzoek ontdekte ik echter dat de duur en de timing van onbetaald zorgwerk de belangrijkste voorspellers zijn van pensioenen in Nederland en Duitsland.

In de tweede stap van de analyse laat ik zien dat levensloopervaringen gerelateerd aan onbetaald zorgwerk ook de belangrijkste reden zijn voor de genderpensioenkloof. Dit komt omdat mannen geen onbetaald zorgwerk doen, maar ook omdat pensioenstelsels doorgaans betaald werk belonen en onbetaald werk niet. De twintigste-eeuwse conservatieve welvaartsstaten in beide landen faciliteerden dus een zeer traditionele arbeidsverdeling tussen mannen en vrouwen en daarmee ook genderexclusieve levensloopervaringen.

Verder was het opvallend dat deeltijdwerk niet zo’n grote rol speelde. Aangezien we weten dat het een grote indicator is voor de carrière van vrouwen in zowel Nederland als Duitsland, verwachtte ik dat het ook een belangrijke voorspeller van pensioenen zou zijn, maar dat was niet het geval. Ik heb toen aparte analyses gedaan naar gender en vond dat deeltijdwerk alleen een rol speelt voor vrouwen, maar niet zozeer voor mannen.”

Wat neem je mee van de presentatie en discussie van vandaag?

“Allereerst ga ik met nog meer motivatie naar huis. Er was een betrokken discussie na mijn presentatie en ik waardeer het dat ik een discussiant had met zeer gedetailleerde en nuttige feedback. Daarnaast kwam naar voren dat er een International Comparative Research Grant van Netspar is voor internationale vergelijkingen. Dat moedigt me aan om misschien een soortgelijke analyse te doen met andere landen.

Met registergegevens kan ik bijvoorbeeld informatie over inkomens- of beroepssegregatie gedurende de levensloop gebruiken. Hierdoor zou ik kunnen ontrafelen hoe hardnekkige ongelijkheden zoals de genderloonkloof of de gendersegregatie in beroepen zich vertalen in genderpensioenkloven.

Ik zou bijvoorbeeld kunnen onderzoeken hoe de gendersegregatie in beroepen, dus dat vrouwen ‘vrouwtypische’ banen hebben en mannen ‘mannentypische’ banen die vaak beter betaald worden, verband houdt met de genderpensioenkloven.

Dit perspectief biedt een uitgebreider inzicht in hoe meer gedetailleerde genderongelijkheden op de arbeidsmarkt leiden tot pensioenongelijkheden op latere leeftijd. Een dergelijke analyse is niet mogelijk met de enquêtegegevens die ik in het vandaag gepresenteerde onderzoek heb gebruikt. Ik denk dat Nederland bevoorrecht is met de beschikbare registergegevens voor dergelijke analyses.”

Hoe heb je Pension Day ervaren?

“Ik vond Pension Day heel leuk. De sfeer is erg prettig en open. Verder zijn de discussies in de sessies, zoals gezegd, heel levendig en als daar niet genoeg ruimte voor is, benaderen deelnemers je na afloop voor gedetailleerde vragen. Ten slotte heeft het programma een mooie dekking van verschillende onderwerpen en perspectieven.”