Werkgroep Risicoperceptie en pensioencommunicatie

Bij het nemen van een beslissing tussen consumptie vandaag en sparen voor het pensioen spelen risico- en tijdvoorkeuren een belangrijke rol. Immers liggen pensioenuitkeringen niet alleen in de (verre) toekomst maar is de uitbetaling daarvan ook onzeker. Voor een klantgeoriënteerd op maat gesneden pensioenbeleid is het dan ook noodzakelijk om de risico en tijd voorkeuren van pensioendeelnemers goed in kaart de brengen. In dit paper rapporteren we de uitkomsten van een experiment waar deelnemers beslissingen moeten nemen tussen eerdere lage maar zekere uitbetalingen en latere hoge maar onzekere uitbetalingen. Met behulp van de Method of Convex Budget Sets kunnen de risico en tijdvoorkeuren en op individueel en op groepsniveau worden geschat. In het paper wordt ook de de robuustheid van de methode en de schattingen getoetst door het gedrag van studenten en pensioendeelnemers te vergelijken en door de waarde van de uitbetalingen als ook de context (neutraal, pensioen) te variëren. 

De komende decennia staat Nederland voor forse economische uitdagingen door de toenemende vergrijzing. Eén van de gevolgen is dat individuele burgers meer en meer wordt gevraagd om zelf bij te dragen aan de voorzieningen voor hun oude dag (Ministerie van Financiën 2013). Ook benadrukken verschillende onderzoekers (van Soest en Prast 2014) en instanties zoals de AFM het belang van een meer integrale benadering van de voorlichting over pensioenen wanneer individuen meer risico moeten dragen. In dit paper stellen we dat de huidige pensioeninformatie die mensen ontvangen onvoldoende is om gefundeerde beslissingen over de financiering van hun oude dag te kunnen nemen. De exclusieve focus op pensioeninkomsten is te beperkt en een verbreding is noodzakelijk waarbij naast inkomen uit AOW en pensioen ook projecties worden gegeven over mogelijk additioneel werkinkomen, de levensverwachting van het individu, gezondheidsgerelateerde kosten en de individuele huisvestingskosten (Asbeek Brusse en van Montfort 2012). Alleen door een meer compleet beeld te schetsen kunnen burgers worden ondersteund bij het nemen van geïnformeerde beslissingen over hun oude dag. Om deze stellingname te onderbouwen schetsen we het paper op basis van een analyse van de economische literatuur een overzicht van relevante beslisfactoren bij het  kiezen van een pensioenvoorziening (bijv. Scholz, Seshadri en Khitatrakun 2006, Skinner 2007). Deze factoren worden ondergebracht in een conceptueel theoretisch model dat wordt uitgewerkt in een set van vergelijkingen (e.g., Bagliano, Fugazza en Giovanna Nicodano 2013). Op basis van dit model en theorie over de potentiële toegevoegde waarde van informatie stellen we een aanpak voor om verschillende informatiecomponenten te kunnen classificeren naar gelang hun verwachte belang voor de beslissingen van individuele pensioen deelnemers.