Werkgroep Risicodeling in individuele en collectieve pensioencontracten

Internationale ervaringen met keuzevrijheid in pensioenregelingen

Manuel Garcia Huitron (APG) en Eduard Ponds (TiU)
Meer informatie en een samenvatting van het paper worden zo snel mogelijk op de website geplaatst.

Intergenerationele risicodeling in collectieve en individuele pensioencontracten

Jan Bonenkamp (APG), Peter Broer (CPB) en Ed Westerhout (UvA/CPB)
In het kader van de toekomst voor de Nederlandse pensioenen is een belangrijke vraag wat de meerwaarde is van intergenerationele risicodeling. De wetenschappelijke literatuur schetst het beeld dat deze risicodeling erg belangrijk is. Een gemiddelde van de gerapporteerde welvaartswinsten komt in de buurt van de 5 procent consumptie-equivalenten. Dat wil zeggen, een collectieve pensioenregeling met risicodeling tussen generaties geeft evenveel welvaart als een vergelijkbaar individueel fonds met een bonus van 5 procent consumptie.

De bestaande literatuur schiet echter op twee punten tekort. Allereerst berekenen veel studies de meerwaarde van risicodeling door optimale contracten te bestuderen. De contracten die we in de praktijk observeren, wijken daar soms sterk van af. Daarnaast beperken bestaande studies zich vaak tot een afzonderlijke generatie of tot een groep generaties, wat serieuze omissies kan opleveren. Dit design paper betrekt alle generaties in de welvaartsanalyse.

Dit design paper concludeert dat de welvaartswinst van risicodeling kleiner is dan tot nu toe gerapporteerd; zelfs een verlies kan niet worden uitgesloten. Daarnaast stelt het paper dat door flexibeler om te gaan met premie-, indexatie- en beleggingsbeleid, een grotere welvaartswinst kan worden behaald.

Persoonlijke pensioenrekening met risicodeling

Lans Bovenberg (TiU) en Theo Nijman (TiU)
Dit artikel stelt voor om Persoonlijke PensioenRekeningen (PPR) met aanvullende risicodeling te introduceren als alternatief voor zowel de bestaande Nederlandse premieregelingen als de uitkeringsregelingen. Door de functies van het pensioencontract te ontvlechten, bieden deze rekeningen een gestandaardiseerde systematiek waarbinnen het collectief deze functies op maat kan instellen zonder dat dit tot complexiteit en belangenconflicten leidt. In plaats van dat de overheid het pensioenproduct grotendeels voorschrijft, kan de overheid haar doelen (levenslange uitkering; voorkomen van generatieconflicten) bereiken door een beperkt aantal randvoorwaarden op te leggen.

Knellende beperkingen op het risicobeheer als gevolg van gedetailleerde overheidsregels zijn niet langer nodig. Zo bieden de persoonlijke pensioenrekeningen alternatieven voor de verplichte nominale annuïteiten in de uitkeringsfase van premieovereenkomsten. Voor uitkeringsovereenkomsten verschaffen de rekeningen de mogelijkheid te ontsnappen aan de beperkingen van het nominale karakter van het FTK, zonder dat dit resulteert in belangenconflicten tussen deelnemers.

Risicodeling en de optimale mix van eerste en tweede pensioenpijler

Marcel Lever (CPB) en Sander Muns (CPB)
In de eerste tussenrapportage presenteren we een scenariogenerator voor financiële risico’s (rente en aandelen) en demografische scenario’s (geboorte, migratie en overlijden). Het model voor financiële risico’s is gebaseerd op Koyen-Nijman-Werker, het model voor demografische risico’s op Lee-Carter. Deze scenario’s worden in een volgende fase (later dit jaar) gebruikt voor een analyse van de risico’s in de omslaggefinancierde AOW en die in de kapitaalgedekte aanvullende pensioenen. De betaalbaarheid van de AOW is gevoelig voor vergrijzing, die van de aanvullende pensioenen voor de rente en de rendementen op zakelijke waarden. Een pensioenstelsel met een combinatie van omslagfinanciering en kapitaaldekking lijkt uit oogpunt van risicospreiding daarom aantrekkelijk. Internationaal gezien zijn er duidelijke verschillen in de relatieve omvang van deze twee wijzen van financiering, maar er is weinig onderzoek gedaan naar de gevolgen hiervan.